[BIAŁOGON (?) ]- XIX wiek - Popiersie - Car Aleksander I Romanow (Królestwo Kongresowe, Imperium Rosyjskie, Rosja, Russia)

Wymiary: 55 cm x 38 cm
Materiał: Żeliwo
Popiersie przedstawia Aleksandra I Pawłowicza, cara Rosji i od 1815 roku króla Polski. W kontekście Królestwa Polskiego jego wizerunki miały znaczenie oficjalne i polityczne: były związane z początkiem porządku pokongresowego, administracją państwową oraz kultem monarchy jako zwierzchnika nowo utworzonego Królestwa Polskiego.
Rzeźba przedstawia popiersie mężczyzny ukazanego w profilu, zwróconego w lewo. Głowa osadzona jest na mocnej, wydłużonej szyi i szeroko potraktowanym torsie. Twarz ma regularne, klasycyzujące rysy: prosty nos, wyraźnie zaznaczone czoło, zamkniętą linię ust i spokojny, oficjalny wyraz. Włosy są krótkie, zaczesane ku przodowi i opracowane drobnym, rytmicznym reliefem. Przy policzku widoczne są charakterystyczne bokobrody.
Tors pozbawiony jest ubioru, opracowany w konwencji antykizującego portretu heroicznego. Ramiona zostały ucięte miękką, falującą linią, a cała górna partia popiersia opiera się na krótkim łączniku i okrągłej, profilowanej podstawie. Cokół ma kształt walca z kilkoma wyraźnymi pierścieniami, co nadaje obiektowi stabilność i klasyczną elegancję.
Powierzchnia metalu jest ciemna, niemal czarna, z subtelnymi brunatnymi i grafitowymi tonami. W zagłębieniach włosów, przy uchu, na szyi i podstawie widoczna jest naturalna patyna oraz ślady wieku. Modelunek jest staranny, szczególnie w partii twarzy, włosów i ucha. Całość ma charakter reprezentacyjnej rzeźby gabinetowej, przeznaczonej do ekspozycji we wnętrzu urzędowym, rezydencjonalnym lub kolekcjonerskim.
Szczególnie interesująca jest możliwa atrybucja do Huty Aleksandra w Białogonie. Zakład ten powstał z inicjatywy Stanisława Staszica jako nowoczesna huta metali nieżelaznych; inwestycję rozpoczęto w 1814 roku, a produkcję uruchomiono w 1817 roku. Nazwa huty upamiętniała cara Aleksandra I, będącego wówczas królem Polski.
Białogon, obecnie dzielnica Kielc, był jednym z ważnych ośrodków przemysłowych regionu świętokrzyskiego. Źródła lokalne wskazują, że w latach 1814–1817 zbudowano tam Hutę Aleksandra, w której pozyskiwano miedź, bito srebrne monety i wytwarzano przedmioty użytkowe; po wyczerpaniu okolicznych rud zakład przekształcano w odlewnię żeliwa.
W tym kontekście żeliwne popiersie Aleksandra I mogłoby mieć charakter zarówno reprezentacyjny, jak i propagandowy. Byłby to obiekt łączący portret monarchy z lokalną historią przemysłu, a zarazem z symbolicznym początkiem nowoczesnych zakładów metalurgicznych w Białogonie
Stan jak na zdjęciach
Aleksander I Romanow (1777–1825) – cesarz Rosji w latach 1801–1825, jedna z kluczowych postaci polityki europejskiej początku XIX wieku. Był synem cara Paweł I Romanow oraz wnukiem Katarzyny II Wielkiej, która miała duży wpływ na jego wychowanie. Odebrał staranne wykształcenie w duchu oświecenia, co ukształtowało jego początkowo liberalne poglądy. Objął tron w 1801 roku po zamordowaniu ojca w wyniku spisku pałacowego, co wywarło trwały wpływ na jego psychikę i sposób rządzenia. Na początku panowania zapowiadał reformy – dążył do modernizacji państwa, ograniczenia samowładztwa i poprawy administracji. Współpracował m.in. z reformatorem Michaiłem Speranskim.
Najważniejszym wydarzeniem jego rządów była rywalizacja z Napoleonem Bonaparte. Początkowo próbował utrzymywać z nim stosunki dyplomatyczne, jednak konflikt doprowadził do wojny. Kulminacją była inwazja Napoleona na Rosję w 1812 roku, zakończona jego klęską. Aleksander I odegrał następnie kluczową rolę w pokonaniu Francji i wkroczył z wojskami do Paryża w 1814 roku.
Brał udział w obradach Kongresu wiedeńskiego, gdzie współdecydował o nowym porządku w Europie po wojnach napoleońskich. Był inicjatorem utworzenia Świętego Przymierza – związku państw mającego bronić ładu monarchicznego i przeciwdziałać rewolucjom.
W Królestwie Polskim nadał w 1815 roku konstytucję, tworząc tzw. Królestwo Kongresowe, którego został królem. Początkowo dawała ona Polakom pewne swobody, jednak z czasem jego polityka stawała się coraz bardziej konserwatywna i ograniczająca autonomię. Pod koniec życia wycofał się częściowo z aktywnej polityki i zwrócił ku religii oraz refleksji nad własnym życiem. Zmarł w 1825 roku w Taganrogu nad Morzem Azowskim.
Jego panowanie łączyło elementy liberalnych reform z późniejszym zwrotem ku konserwatyzmowi, a jego działalność miała ogromny wpływ na kształt Europy po epoce napoleońskiej.